Τι μετρά πραγματικά ο πληθωρισμός και τι αφήνει έξω;

Ακούς «ο πληθωρισμός είναι τόσο» και αναρωτιέσαι τι ακριβώς μετρήθηκε. Το νούμερο φαίνεται απλό, αλλά πίσω του υπάρχουν επιλογές: ποια προϊόντα μπαίνουν, ποιος τα αγοράζει, τι μένει απέξω. Σε αυτό το άρθρο, που δεν περιέχει κανένα τρέχον στοιχείο, εξηγούμε πώς διαβάζεται σωστά ο δείκτης. Αν είσαι καινούργιος στο site, δες πρώτα τι θα βρεις εδώ.

Τι είναι ο πληθωρισμός και πώς υπολογίζεται;

Πληθωρισμός είναι ο ρυθμός με τον οποίο ανεβαίνει το γενικό επίπεδο των τιμών. Δεν μετρά την τιμή ενός προϊόντος. Μετρά την αλλαγή στο κόστος ενός ολόκληρου «καλαθιού» αγαθών και υπηρεσιών σε σχέση με πριν.

Ένα υποθετικό παράδειγμα: ένα καλάθι που κοστίζει 100 € σήμερα και κοστίζει 102 € ένα χρόνο μετά δείχνει ετήσιο πληθωρισμό 2%. Οι τιμές δεν σταμάτησαν να ανεβαίνουν. Ανέβηκαν απλώς με αργό ρυθμό.

Η ΕΚΤ εξηγεί ότι η βασική της δουλειά είναι να κρατά σταθερές τις τιμές, δηλαδή να διατηρεί την αγοραστική δύναμη του ευρώ. Αυτό σημαίνει πόσα πράγματα αγοράζεις με το ίδιο ποσό.

Τι είναι ο ΕνΔΤΚ (HICP);

Ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (στα αγγλικά HICP) είναι ο δείκτης τιμών καταναλωτή όπως υπολογίζεται σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με κοινή προσέγγιση και κοινούς ορισμούς. Σύμφωνα με τη Eurostat, χρησιμοποιείται κυρίως για να μετρά τον πληθωρισμό.

Ο λόγος που τον λένε «εναρμονισμένο» είναι πρακτικός. Για να συγκρίνεις την Ελλάδα με τη Γερμανία, πρέπει να μετρήσεις με τον ίδιο τρόπο.

Πώς γίνεται η μέτρηση:

• Οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες συλλέγουν τιμές για ένα καλάθι αγαθών και υπηρεσιών, που εκπροσωπεί την κατανάλωση όλων των ιδιωτών της χώρας.
• Οι τιμές έρχονται από καταστήματα, εστιατόρια και ηλεκτρονικά καταστήματα, σύμφωνα με την ΕΚΤ.
• Η ίδια μεθοδολογία εφαρμόζεται σε όλες τις χώρες.

Η Eurostat περιγράφει τον δείκτη ως αλυσιδωτό δείκτη τύπου Laspeyres. Με απλά λόγια: βασίζεται σε ένα καλάθι με σταθμίσεις, δηλαδή με βάρος για κάθε κατηγορία αγαθών και υπηρεσιών.

Ο ΕνΔΤΚ δεν ταυτίζεται με τον εθνικό Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ), που δημοσιεύει στην Ελλάδα η ΕΛΣΤΑΤ. Είναι δύο διαφορετικοί δείκτες. Όταν διαβάζεις είδηση για πληθωρισμό, κοίτα ποιον από τους δύο αφορά.

Γιατί ο πληθωρισμός μου φαίνεται μεγαλύτερος από τον επίσημο;

Επειδή ο επίσημος δείκτης είναι μέσος όρος. Το καλάθι εκπροσωπεί το σύνολο των καταναλωτών, όχι κάποιον συγκεκριμένο.

Ένα δεύτερο υποθετικό παράδειγμα: ένα νοικοκυριό ξοδεύει πολύ περισσότερο από τον μέσο όρο σε ενοίκιο ή καύσιμα. Αν ανέβουν ιδιαίτερα αυτά τα έξοδα, ο προσωπικός του πληθωρισμός μπορεί να διαφέρει αισθητά από τον επίσημο. Το ίδιο ισχύει αντίστροφα για κάποιον που ξοδεύει λίγα σε αυτές τις κατηγορίες.

Υπάρχει και ένα όριο στον ίδιο τον δείκτη. Η ΕΚΤ σημειώνει ότι η συμπερίληψη του κόστους κατοικίας των ιδιοκτητών θα αντανακλούσε καλύτερα τον πληθωρισμό των νοικοκυριών. Το Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα μελετά πώς θα γίνει. Δηλαδή ακόμη και οι ίδιοι οι στατιστικολόγοι βλέπουν περιθώριο βελτίωσης.

Πρακτικά: ο επίσημος πληθωρισμός δεν είναι λάθος, απλώς δεν είναι προσωπικός. Αν θες να καταλάβεις τη δική σου εικόνα, σκέψου σε ποιες κατηγορίες πηγαίνει το μεγαλύτερο κομμάτι των εξόδων σου.

Αν πέσει ο πληθωρισμός, πέφτουν και οι τιμές;

Όχι, και αυτό είναι το πιο συχνό λάθος. Ο πληθωρισμός είναι ρυθμός αλλαγής. Αν από 3% πέσει στο 2% (υποθετικό παράδειγμα), οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν, μόνο που ανεβαίνουν πιο αργά.

Για να πέσουν οι τιμές γενικά, θα έπρεπε ο δείκτης να γίνει αρνητικός. Αυτό λέγεται αποπληθωρισμός, δηλαδή διαρκής πτώση των τιμών. Φαίνεται ευχάριστο, αλλά δεν είναι. Εδώ βρίσκεται και η απάντηση στο επόμενο ερώτημα.

Γιατί η ΕΚΤ στοχεύει στο 2% και όχι στο 0%;

Η ΕΚΤ θεωρεί ότι η σταθερότητα των τιμών διατηρείται καλύτερα με στόχο 2% πληθωρισμό μεσοπρόθεσμα. Οι λόγοι, όπως τους δίνει η ίδια:

• Περιθώριο απέναντι στον αποπληθωρισμό. Η ΕΚΤ εξηγεί ότι το περιθώριο είναι σημαντικό, γιατί τα επιτόκια δεν μπορούν να μειωθούν απεριόριστα. Με στόχο 0%, μια μικρή αρνητική διαταραχή θα έριχνε εύκολα τον δείκτη κάτω από το μηδέν.
• Σταθερό σημείο αναφοράς. Ο στόχος λειτουργεί ως άγκυρα για τις προσδοκίες: επιχειρήσεις και νοικοκυριά ξέρουν περίπου πού κινείται η νομισματική πολιτική.
• Συμμετρία. Η ΕΚΤ θεωρεί εξίσου ανεπιθύμητες τις αποκλίσεις προς τα πάνω και προς τα κάτω από το 2%. Δεν προσπαθεί απλώς να κρατήσει τον πληθωρισμό χαμηλά.

Το «μεσοπρόθεσμα» έχει σημασία. Ο δείκτης δεν θα είναι ακριβώς 2% κάθε μήνα, και δεν χρειάζεται.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Διάβαζε τον πληθωρισμό ως ρυθμό. Μια πτώση του σημαίνει πιο αργή άνοδο των τιμών, όχι φθηνότερο σούπερ μάρκετ.
• Έλεγξε ποιον δείκτη βλέπεις. ΕνΔΤΚ και ΔΤΚ είναι διαφορετικοί δείκτες, και οι ειδήσεις δεν τους ξεχωρίζουν πάντα.
• Σύγκρινε με τα δικά σου έξοδα. Αν το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού σου πηγαίνει σε ενοίκιο, ενέργεια ή τρόφιμα, η προσωπική σου εικόνα μπορεί να διαφέρει από τον μέσο όρο.
• Θυμήσου την αγοραστική δύναμη. Χρήματα που μένουν ακίνητα χάνουν αξία όταν οι τιμές ανεβαίνουν, ακόμη και με χαμηλό πληθωρισμό. Γι’ αυτό η σύγκριση με το επιτόκιο των καταθέσεων έχει νόημα.