Αποπληθωρισμός ή deflation: ποια η διαφορά;

Στις ειδήσεις ακούς «πέφτει ο πληθωρισμός» και σκέφτεσαι ότι φθηναίνουν τα πράγματα. Συνήθως δεν φθηναίνουν. Οι λέξεις inflation, disinflation και deflation μοιάζουν, αλλά περιγράφουν τρεις διαφορετικές καταστάσεις. Τις ξεχωρίζουμε εδώ με υποθετικά παραδείγματα. Δεν δίνουμε τρέχουσες μετρήσεις και δεν κάνουμε προβλέψεις.

Ποια η διαφορά ανάμεσα σε πληθωρισμό, αποπληθωρισμό και deflation;

Ξεκινάμε από τους ορισμούς της ΕΚΤ. Πληθωρισμός είναι η άνοδος του γενικού επιπέδου τιμών, π.χ. στον δείκτη τιμών καταναλωτή. Deflation, ή αρνητικός πληθωρισμός, είναι η πτώση του γενικού επιπέδου τιμών.

Ο αποπληθωρισμός (disinflation) είναι κάτι ενδιάμεσο. Αυτή είναι δική μας απλή εξήγηση, όχι ορισμός του γλωσσαρίου της ΕΚΤ: ο πληθωρισμός επιβραδύνεται, αλλά παραμένει θετικός.

Υποθετικό παράδειγμα. Ο πληθωρισμός πέφτει από 4% σε 2% τον χρόνο. Οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν, πιο αργά. Το καλάθι που κόστιζε 100 € κοστίζει πια 102 € μετά από ένα χρόνο και όχι 104 €. Αυτό είναι disinflation. Deflation θα ήταν να κοστίζει 98 €.

Για να θυμηθείς τι μπαίνει στο καλάθι και τι μένει έξω, δες τι μετρά ο πληθωρισμός.

Τι κάνει το deflation διαφορετικό από μια απλή πτώση τιμών;

Η προσδοκία. Ο Lorenzo Bini Smaghi, τότε μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ, το έθεσε σε ομιλία του το 2008 με μία πρόταση: «The difference is that, in a deflation scenario, expectations of price changes become negative.» Δηλαδή, σε σενάριο deflation οι προσδοκίες για τις τιμές γίνονται αρνητικές. Ο κόσμος δεν βλέπει απλώς φθηνότερες τιμές. Περιμένει ότι θα φθηναίνουν και στο μέλλον.

Η ομιλία είναι ιστορική τοποθέτηση για τις έννοιες και όχι περιγραφή της σημερινής πολιτικής. Για το πώς διαμορφώνονται οι προσδοκίες, διάβασε τι είναι οι προσδοκίες πληθωρισμού.

Τι σημαίνει «σπιράλ» αποπληθωρισμού;

Είναι ένας κύκλος που τροφοδοτεί τον εαυτό του. Ο Bini Smaghi περιγράφει δύο βασικούς μηχανισμούς.

• Αναβολή αγορών. Αν περιμένεις ότι οι τιμές θα είναι χαμηλότερες του χρόνου, αναβάλλεις τις δαπάνες σου. Ο ίδιος το γράφει ρητά: η προσδοκία μελλοντικών μειώσεων τιμών οδηγεί τα νοικοκυριά να αναβάλουν την κατανάλωση.
• Βαρύτερο χρέος. Όταν οι τιμές πέφτουν, το πραγματικό βάρος του χρέους αυξάνεται και πιέζει τους ισολογισμούς των επιχειρήσεων. Απόδοση με δικά μας λόγια από την ίδια ομιλία.

Όταν οι άνθρωποι ξοδεύουν λιγότερο, οι επιχειρήσεις πουλούν λιγότερο και πιέζονται να χαμηλώσουν ακόμη τις τιμές. Οι χαμηλότερες τιμές ενισχύουν την αναμονή, και ο κύκλος γυρίζει.

Υποθετικό παράδειγμα με το χρέος. Έχεις δάνειο 100.000 € με σταθερή δόση και μισθό 1.000 € τον μήνα (αριθμητικό παράδειγμα, όχι πληροφορία αγοράς). Αν πέσουν οι τιμές και, μαζί τους, οι μισθοί, και το περιμένουν τα νοικοκυριά, η δόση μένει ίδια. Παίρνει όμως μεγαλύτερο μέρος του μικρότερου εισοδήματος. Η δόση δεν άλλαξε, άλλαξε αυτό που μένει για τα υπόλοιπα έξοδα. Για την ίδια λογική με τα επιτόκια, δες τι είναι το πραγματικό επιτόκιο.

Γιατί η ΕΚΤ στοχεύει στο 2% και όχι στο 0%;

Ο πρωταρχικός στόχος της ΕΚΤ είναι η σταθερότητα τιμών, δηλαδή η διατήρηση της αγοραστικής δύναμης του ευρώ. Ο στόχος της είναι 2% μεσοπρόθεσμα. Δεν είναι πρόβλεψη, είναι ο κανόνας που έχει θέσει η ίδια.

Η ΕΚΤ θεωρεί εξίσου ανεπιθύμητες τις αποκλίσεις από το 2% προς τα πάνω και προς τα κάτω. Το 0% θα άφηνε ελάχιστο περιθώριο. Ένα μικρό σοκ θα έσπρωχνε τις τιμές σε πτώση.

Η σελίδα της ΕΚΤ δίνει και έναν πρακτικό λόγο: το περιθώριο έναντι του deflation μετράει, επειδή υπάρχουν όρια στο πόσο μπορούν να μειωθούν τα επιτόκια. Αν η οικονομία χρειάζεται στήριξη και τα επιτόκια έχουν ήδη φτάσει χαμηλά, η κεντρική τράπεζα έχει λιγότερα εργαλεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι το deflation αποκλείεται. Ο στόχος είναι ένα πλαίσιο, όχι εγγύηση.

Πότε η πτώση τιμών είναι αθώα και πότε ανησυχητική;

Δεν είναι κάθε φθηνότερη τιμή deflation. Δες μια απλή λίστα ελέγχου.

Συνήθως αθώα:

• Πέφτει η τιμή ενός προϊόντος ή μιας κατηγορίας, π.χ. τα laptop γίνονται φθηνότερα, ενώ τα υπόλοιπα δεν αλλάζουν.
• Η πτώση είναι προσωρινή και ο κόσμος δεν περιμένει να συνεχιστεί.
• Δεν συνοδεύεται από πτώση μισθών ή από αναβολή δαπανών.

Συνήθως ανησυχητική:

• Πέφτει το γενικό επίπεδο τιμών και όχι μόνο μία κατηγορία.
• Η πτώση κρατά πολύ και ο κόσμος τη θεωρεί δεδομένη.
• Τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις αναβάλλουν αγορές και επενδύσεις γιατί «του χρόνου θα είναι φθηνότερα».
• Το χρέος αρχίζει να βαραίνει περισσότερο σε σχέση με το εισόδημα.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Ξεχώριζε τις λέξεις. «Πέφτει ο πληθωρισμός» σημαίνει συνήθως ότι οι τιμές ανεβαίνουν πιο αργά. Δεν σημαίνει ότι φθηνεύουν.
• Κοίτα το γενικό επίπεδο, όχι ένα προϊόν. Η φθηνότερη τεχνολογία δεν είναι deflation.
• Σκέψου τη δόση σε σχέση με το εισόδημα. Με σταθερό δάνειο, ό,τι πιέζει το εισόδημά σου κάνει τη δόση βαρύτερη.
• Διάβασε το 2% ως κανόνα, όχι ως υπόσχεση. Δείχνει τι επιδιώκει η ΕΚΤ και δεν εγγυάται τι θα γίνει με τις τιμές.