Τι είναι οι προσδοκίες πληθωρισμού και γιατί μετράνε;

Όταν ακούς «πληθωρισμός», σκέφτεσαι τις τιμές που ανέβηκαν ήδη. Οι κεντρικές τράπεζες κοιτάζουν και κάτι άλλο: τι περιμένει ο κόσμος ότι θα γίνουν οι τιμές από εδώ και πέρα. Το εξηγούμε με υποθετικά παραδείγματα. Δεν δίνουμε τρέχουσες μετρήσεις και δεν κάνουμε προβλέψεις.

Τι είναι οι προσδοκίες πληθωρισμού;

Είναι αυτό που πιστεύουν νοικοκυριά, επιχειρήσεις και επενδυτές για τον μελλοντικό πληθωρισμό. Δεν είναι πρόβλεψη που βγήκε από μοντέλο. Είναι πεποίθηση, και η πεποίθηση αυτή οδηγεί αποφάσεις.

Ένα απλό σκεπτικό: αν ένας εργαζόμενος περιμένει ακριβότερη ζωή του χρόνου, θα ζητήσει αύξηση. Αν ένας επιχειρηματίας περιμένει ακριβότερους προμηθευτές, θα βάλει υψηλότερες τιμές στον τιμοκατάλογο. Έτσι αυτό που περιμένουν όλοι μπορεί να συμβάλει στο να γίνει πραγματικότητα.

Η ΕΚΤ το περιγράφει ως εξής: η νομισματική πολιτική μπορεί να καθοδηγήσει τις προσδοκίες των οικονομικών φορέων για τον μελλοντικό πληθωρισμό και έτσι να επηρεάσει τις τιμές. Γι’ αυτό μιλά τόσο συχνά για προσδοκίες, και όχι μόνο για τον πληθωρισμό του παρελθόντος. Για να θυμηθείς τι μετράει ο ίδιος ο πληθωρισμός, δες τι μετρά ο πληθωρισμός.

Τι σημαίνει «αγκυροβολημένες» προσδοκίες;

Η άγκυρα κρατά το καράβι στη θέση του όταν φυσάει. Στην οικονομία κρατά τις προσδοκίες κοντά στον στόχο, όσα νέα κι αν έρχονται.

Η ΕΚΤ έχει στόχο 2% μεσοπρόθεσμα και δηλώνει ότι επιδιώκει να αγκυροβολεί τις προσδοκίες πληθωρισμού. Το 2% είναι στόχος, όχι πρόβλεψη. Ο ορισμός που χρησιμοποιούμε εδώ είναι του Ben Bernanke, τότε προέδρου της Fed, από ομιλία του το 2007. Προσδοκίες που είναι «relatively insensitive to incoming data», δηλαδή σχετικά ανεπηρέαστες από τα νέα στοιχεία που έρχονται. Δεν είναι επίσημος ορισμός της Fed, είναι ο ορισμός που έδωσε ο ίδιος στην ομιλία.

Ο Bernanke δίνει και ένα παράδειγμα: μια μεμονωμένη αύξηση στις τιμές της ενέργειας δεν πρέπει να οδηγεί σε μόνιμη άνοδο του πληθωρισμού.

Υποθετικό παράδειγμα. Ένας μήνας με μεγάλη αύξηση στις τιμές της ενέργειας. Αν ο κόσμος εξακολουθεί να περιμένει περίπου 2% σε βάθος χρόνου, οι μισθοί και τα τιμολόγια δεν «κλειδώνουν» την αύξηση. Η ακρίβεια θεωρείται προσωρινή. Αν αρχίσει να περιμένει πολύ περισσότερο, οι προσδοκίες λέγονται «ξεκρέμαστες». Τότε η αύξηση πιθανότερα περνά στα υπόλοιπα προϊόντα και στους μισθούς.

Τι είναι η σπείρα μισθών-τιμών;

Είναι ένα σενάριο, όχι κάτι που συμβαίνει πάντα. Η ΕΚΤ το περιγράφει ως κίνδυνο: επιχειρήσεις και εργαζόμενοι προσπαθούν να αντισταθμίσουν το πραγματικό εισόδημα που έχασαν. Αν γίνει σε μεγάλη κλίμακα, μπορεί να προκύψει δυναμική με διαρκείς επιπτώσεις στον πληθωρισμό. Τότε οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες απομακρύνονται από την άγκυρα του 2%.

Υποθετικό παράδειγμα με στρογγυλούς αριθμούς.

• Ένα καλάθι αγορών κοστίζει 100 €. Οι επιχειρήσεις ανεβάζουν τις τιμές 5%, οπότε κοστίζει 105 €.
• Ένας εργαζόμενος με μισθό 1.000 € ζητά 5% αύξηση και παίρνει 1.050 €. Σε σχέση με τις παλιές τιμές, η αγοραστική του δύναμη επανέρχεται (1.050 ÷ 1,05 = 1.000 €).
• Οι επιχειρήσεις βλέπουν το κόστος μισθών να ανεβαίνει. Αν το περάσουν πλήρως στις τιμές, τις ανεβάζουν ξανά 5%: 105 × 1,05 = 110,25 €.

Μετά από δύο γύρους, η αύξηση είναι 10,25% και όχι 10%, επειδή κάθε αύξηση υπολογίζεται πάνω στην προηγούμενη. Το ίδιο μοτίβο το εξηγούμε στο άρθρο για τον ανατοκισμό.

Ο κύκλος συνεχίζεται μόνο αν όλοι περιμένουν ότι θα συνεχιστεί. Εδώ μπαίνει η αξιοπιστία της κεντρικής τράπεζας. Αν ο κόσμος πιστεύει ότι η τράπεζα θα φέρει τον πληθωρισμό πίσω στον στόχο, κανείς δεν βιάζεται να «προλάβει» τις επόμενες αυξήσεις. Ο κύκλος δεν παίρνει ώθηση. Το παράδειγμα είναι απλοποιημένο, γιατί στην πράξη οι μισθοί και οι τιμές δεν αλλάζουν όλοι μαζί ούτε στο ίδιο ποσοστό.

Γιατί η ΕΚΤ ανησυχεί για το τι περιμένουν οι καταναλωτές;

Επειδή οι προσδοκίες είναι ένας από τους δρόμους με τους οποίους η νομισματική πολιτική φτάνει στις τιμές. Σύμφωνα με την ΕΚΤ, μια κεντρική τράπεζα με υψηλή αξιοπιστία αγκυροβολεί σταθερά τις προσδοκίες για σταθερότητα τιμών.

Η Fed σημειώνει ότι οι αγκυροβολημένες προσδοκίες βοηθούν τον πληθωρισμό να επιστρέφει στο 2% μετά από περιόδους υψηλού ή χαμηλού πληθωρισμού. Ευνοούν επίσης μέτρια μακροπρόθεσμα επιτόκια. Η σελίδα της Fed δεν ορίζει τον όρο «anchored», απλώς περιγράφει αυτά τα οφέλη.

Προσοχή: η αξιοπιστία αγκυροβολεί τις προσδοκίες, δεν τις ελέγχει πλήρως. Δεν είναι εγγύηση. Μπορεί να ξεφύγουν αν τα νέα είναι έντονα ή διαρκή.

Αν θες να δεις πώς διαφέρει η εντολή των δύο τραπεζών, διάβασε Fed και ΕΚΤ: διαφέρει η εντολή τους;.

Πώς μετριούνται οι προσδοκίες;

Υπάρχουν δύο βασικοί δρόμοι, όπως τους περιγράφει ο Bernanke.

• Έρευνες. Ρωτούν καταναλωτές ή επαγγελματίες αναλυτές τι περιμένουν. Η ΕΚΤ έχει μηνιαία online έρευνα, την Consumer Expectations Survey, για τις αντιλήψεις και τις προσδοκίες των καταναλωτών της ευρωζώνης. Καλύπτει και την Ελλάδα.
• Μετρήσεις από τις αγορές. Στις ΗΠΑ συγκρίνουν τις αποδόσεις των συνηθισμένων ομολόγων του Δημοσίου με αυτές των ομολόγων που προσαρμόζονται στον πληθωρισμό. Η διαφορά δίνει μια ένδειξη. Επηρεάζεται όμως από premium κινδύνου και ρευστότητας, δηλαδή από επιπλέον αποζημίωση που ζητούν οι επενδυτές για το ρίσκο και για το πόσο εύκολα πουλιέται το ομόλογο. Γι’ αυτό δεν διαβάζεται σαν καθαρή «γνώμη» του κόσμου.

Κανένας δρόμος δεν είναι τέλειος. Γι’ αυτό οι αναλυτές κοιτάζουν πολλές μετρήσεις μαζί.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Σκέψου ότι οι προσδοκίες επηρεάζουν τις τιμές. Αυτό που πιστεύει ο κόσμος μπορεί να επηρεάσει τους μισθούς και τα τιμολόγια του μέλλοντος.
• Ξεχώριζε το προσωρινό από το διαρκές. Μια μεμονωμένη άνοδος σε ένα προϊόν δεν είναι το ίδιο με μια γενική και επίμονη άνοδο που όλοι περιμένουν να συνεχιστεί.
• Διάβαζε τις δηλώσεις των κεντρικών τραπεζών με αυτό το φακό. Όταν μιλούν για «αξιοπιστία» και «άγκυρα», εννοούν ακριβώς αυτό που εξηγήσαμε.
• Μην το διαβάζεις ως πρόβλεψη. Η άγκυρα δεν εγγυάται τίποτα για τις τιμές, για τα επιτόκια ή για τις αγορές.