Πώς επηρεάζουν τα επιτόκια τις μετοχές;

Όταν ανακοινώνεται μια απόφαση για τα επιτόκια, οι ειδήσεις μιλούν αμέσως και για το χρηματιστήριο. Συχνά ακούς δύο φαινομενικά αντιφατικά πράγματα: ότι οι μετοχές πέφτουν όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια, και ότι η αγορά δεν αντέδρασε καθόλου σε μια αύξηση. Και τα δύο έχουν εξήγηση. Εδώ τη δίνουμε με απλά λόγια και με ένα υποθετικό παράδειγμα. Δεν υπάρχει κανένας τρέχων αριθμός αγοράς και καμία πρόβλεψη.

Γιατί τα επιτόκια φτάνουν ως τις μετοχές;

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η νομισματική πολιτική περνά στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων, όπως οι μετοχές, και στη συναλλαγματική ισοτιμία. Η Fed το λέει πιο συγκεκριμένα: οι αλλαγές στα επιτόκια τείνουν να επηρεάζουν τις τιμές των μετοχών, επειδή αλλάζουν τη σχετική ελκυστικότητά τους απέναντι σε άλλες επενδύσεις.

Σκέψου το έτσι. Αν μια κατάθεση ή ένα ομόλογο δίνουν περισσότερα, οι μετοχές πρέπει να «συναγωνιστούν» μια καλύτερη εναλλακτική. Αν δίνουν λιγότερα, οι μετοχές φαίνονται σχετικά πιο ελκυστικές. Για το αντίστοιχο φαινόμενο στα ομόλογα, δες το γιατί πέφτουν τα ομόλογα όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια. Εδώ δεν το επαναλαμβάνουμε.

Υπάρχει και δεύτερος δρόμος. Η ΕΚΤ εξηγεί ότι όταν ανεβαίνουν οι τιμές των μετοχών, τα νοικοκυριά που τις κατέχουν γίνονται πλουσιότερα και μπορεί να αυξήσουν την κατανάλωσή τους. Ισχύει και ανάποδα: μια πτώση μπορεί να τους κάνει πιο συγκρατημένους.

Πώς δουλεύει ο μηχανισμός με έναν υποθετικό υπολογισμό;

Μια μετοχή είναι, χονδρικά, δικαίωμα σε μελλοντικά χρήματα της εταιρείας. Για να πεις πόσο αξίζουν σήμερα, «προεξοφλείς» τα μελλοντικά ποσά, δηλαδή τα μετατρέπεις σε σημερινή αξία με βάση την απόδοση που απαιτείς.

Να το πούμε καθαρά: αυτό είναι δική μας διδακτική απλοποίηση. Δεν είναι τρόπος αποτίμησης μετοχής που προτείνει η ΕΚΤ ή η Fed.

Υποθετικό παράδειγμα. Μια φανταστική επιχείρηση δίνει 100 € σε ένα έτος.

• Με απαιτούμενη απόδοση 4%, η σημερινή αξία είναι περίπου 96,15 € (100 / 1,04).
• Με απαιτούμενη απόδοση 6%, είναι περίπου 94,34 € (100 / 1,06).

Τώρα η ίδια φανταστική επιχείρηση δίνει 100 € σε δέκα έτη.

• Με 4%, η σημερινή αξία είναι περίπου 67,56 €.
• Με 6%, είναι περίπου 55,84 €.

Η διαφορά για το πρώτο έτος είναι μικρή, περίπου 2%. Για τα δέκα έτη είναι περίπου 17%. Όσο πιο μακριά είναι η πληρωμή, τόσο περισσότερο τη χτυπά μια υψηλότερη απαιτούμενη απόδοση. Εδώ βρίσκεται η βασική διαίσθηση: το ίδιο μελλοντικό ποσό «αξίζει» λιγότερο σήμερα όταν τα επιτόκια είναι ψηλότερα.

Η εικόνα όμως είναι ατελής. Στην πράξη οι εταιρείες έχουν κέρδη που αλλάζουν και ανάπτυξη που ανεβάζει ή κατεβάζει τις μελλοντικές πληρωμές. Γι’ αυτό η σχέση επιτοκίων και μετοχών δεν είναι μηχανική.

Τι σημαίνει «priced in»;

Είναι όρος της αγοράς, όχι επίσημος όρος της ΕΚΤ ή της Fed. Σημαίνει ότι μια προσδοκία έχει ήδη περάσει στην τιμή. Όσοι αγοράζουν και πουλούν δεν περιμένουν την ανακοίνωση για να σκεφτούν τι θα γίνει. Το σκέφτονται από πριν, και οι τιμές το δείχνουν.

Οι κεντρικές τράπεζες το ξέρουν. Η ΕΚΤ γράφει ότι οι προσδοκίες για μελλοντικές αλλαγές των επίσημων επιτοκίων επηρεάζουν τα μεσοπρόθεσμα και τα μακροπρόθεσμα επιτόκια. Η Fed προσθέτει ότι τα μακροπρόθεσμα επιτόκια εξαρτώνται εν μέρει από τις αναθεωρήσεις των προσδοκιών για την πορεία των βραχυπρόθεσμων.

Γιατί κινείται η αγορά όταν γίνεται αυτό που περίμεναν όλοι;

Υποθετικό παράδειγμα. Η αγορά περιμένει αύξηση επιτοκίου κατά 0,25 μονάδες, και η κεντρική τράπεζα την κάνει. Η τιμή μπορεί να μη μετακινηθεί σχεδόν καθόλου, επειδή η προσδοκία ήταν ήδη μέσα της. Η απόφαση δεν έφερε τίποτα καινούργιο.

Αν όμως το αποτέλεσμα διαφέρει από το αναμενόμενο, η αγορά αναπροσαρμόζεται. Η έκπληξη, και όχι η απόφαση καθαυτή, είναι αυτό που αλλάζει τις προσδοκίες.

Τι είναι το forward guidance;

Με το forward guidance η κεντρική τράπεζα ενημερώνει για τις μελλοντικές προθέσεις της στη νομισματική πολιτική. Σκοπός, κατά την ΕΚΤ, είναι να καταλάβουν οι επενδυτές πώς θα εξελιχθεί το κόστος δανεισμού. Για να το πιστέψει η αγορά, πρέπει να συμφωνεί με την εκτίμηση του Διοικητικού Συμβουλίου. Για το ποιος αποφασίζει στην ΕΚΤ, δες τι είναι η ΕΚΤ και το Ευρωσύστημα.

Υπάρχει και ένα όριο: η ΕΚΤ σημειώνει ότι η νομισματική πολιτική δρα με χρονικές υστερήσεις που τις περιγράφει ως μακριές, μεταβλητές και αβέβαιες. Η επίδραση δεν είναι άμεση ούτε προβλέψιμη στην ώρα της.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Μην κρίνεις μόνο από την απόφαση. Ρώτα τι περίμενε η αγορά. Η έκπληξη μετράει περισσότερο από το νούμερο.
• Θυμήσου την προεξόφληση. Τα επιτόκια επηρεάζουν περισσότερο ό,τι αφορά πιο μακρινές πληρωμές. Μην το εφαρμόζεις όμως μηχανικά.
• Κοίτα και τις εναλλακτικές. Δες και το πραγματικό επιτόκιο, δηλαδή τι απόδοση μένει μετά τον πληθωρισμό.
• Μην περιμένεις άμεση αντίδραση. Η επίδραση έχει υστερήσεις και αλλάζει από περίοδο σε περίοδο. Μια μέρα με πτώση δεν αποδεικνύει τίποτα.