Τι είναι η ΕΚΤ και ποιος αποφασίζει στο Ευρωσύστημα;

Ακούς «η ΕΚΤ αποφάσισε», «το Ευρωσύστημα ανακοίνωσε», «η κεντρική τράπεζα της χώρας σου». Είναι τρία ονόματα για το ίδιο πράγμα; Όχι ακριβώς. Σε αυτό το άρθρο, που δεν περιέχει κανένα τρέχον στοιχείο, εξηγούμε τη δομή: ποιος είναι ποιος και ποιος αποφασίζει τι. Αν θες πρώτα να δεις πώς διαβάζεται ένας δείκτης, δες τι μετρά ο πληθωρισμός.

Τι είναι η ΕΚΤ και τι κάνει;

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) είναι η κεντρική τράπεζα του ευρώ. Δεν είναι τράπεζα όπου ανοίγεις λογαριασμό. Είναι ο θεσμός που φροντίζει το ίδιο το νόμισμα.

Ο πρωταρχικός της στόχος είναι η σταθερότητα των τιμών. Σύμφωνα με την ίδια, το Διοικητικό Συμβούλιο θεωρεί ότι επιτυγχάνεται καλύτερα με στόχο 2% πληθωρισμό μεσοπρόθεσμα. Τα βασικά καθήκοντα του Ευρωσυστήματος, όπως τα περιγράφει η ΕΚΤ:

• ο καθορισμός και η εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής για το ευρώ,
• οι πράξεις συναλλάγματος,
• η διαχείριση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της ευρωζώνης,
• η ομαλή λειτουργία των συστημάτων πληρωμών.

Η ΕΚΤ έχει και ειδικά καθήκοντα: τραπεζική εποπτεία, έκδοση τραπεζογραμματίων, στατιστικές, μακροπροληπτική πολιτική και συμβολή στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Νομισματική πολιτική, με απλά λόγια, είναι ο τρόπος που επηρεάζεται το κόστος του χρήματος, κυρίως μέσω των βασικών επιτοκίων.

Ποια η διαφορά ΕΚΤ, ESCB και Ευρωσυστήματος;

Εδώ μπερδεύονται οι περισσότεροι.

• ESCB (Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών): η ΕΚΤ μαζί με τις εθνικές κεντρικές τράπεζες όλων των κρατών της ΕΕ.
• Ευρωσύστημα: η ΕΚΤ μαζί με τις εθνικές κεντρικές τράπεζες μόνο των χωρών που έχουν το ευρώ.

Υποθετικό παράδειγμα: μια χώρα της ΕΕ που δεν έχει το ευρώ ανήκει στο ESCB, αλλά όχι στο Ευρωσύστημα. Η κεντρική της τράπεζα δεν συμμετέχει στις αποφάσεις για τα επιτόκια του ευρώ.

Η Τράπεζα της Ελλάδος είναι εθνική κεντρική τράπεζα και μέλος του Ευρωσυστήματος. Δεν ορίζει δική της νομισματική πολιτική. Συμμετέχει σε μια κοινή.

Ποιος αποφασίζει για τα επιτόκια στην ευρωζώνη;

Το ανώτατο όργανο αποφάσεων είναι το Διοικητικό Συμβούλιο. Σύμφωνα με την ΕΚΤ, καθορίζει τα βασικά επιτόκια και αποφασίζει ποια άλλα εργαλεία θα χρησιμοποιηθούν. Αποτελείται από τα έξι μέλη της Διευθύνουσας Επιτροπής και τους διοικητές των εθνικών κεντρικών τραπεζών της ευρωζώνης.

Δύο ακόμη όργανα έχουν διαφορετικό ρόλο:

• Διευθύνουσα Επιτροπή: φροντίζει την καθημερινή λειτουργία της ΕΚΤ και προετοιμάζει τις αποφάσεις.
• Γενικό Συμβούλιο: συμμετέχουν στελέχη όλων των κεντρικών τραπεζών της ΕΕ. Υπάρχει για όσο κάποιες χώρες της ΕΕ δεν έχουν το ευρώ.

Η απόφαση παίρνεται συλλογικά, για όλη την ευρωζώνη. Δεν υπάρχει «ελληνικό» ή «γερμανικό» βασικό επιτόκιο.

Και ποιος τις εφαρμόζει στην πράξη;

Εδώ μπαίνουν οι εθνικές κεντρικές τράπεζες. Όπως εξηγεί η ΕΚΤ, συνήθως εφαρμόζουν τις αποφάσεις, για παράδειγμα δανείζοντας τις εμπορικές τράπεζες μέσω πράξεων αναχρηματοδότησης.

Υποθετικό παράδειγμα: το Διοικητικό Συμβούλιο αποφασίζει μια αλλαγή στα βασικά επιτόκια. Η εθνική κεντρική τράπεζα κάθε χώρας την εφαρμόζει στις συναλλαγές της με τις εμπορικές τράπεζες της δικής της χώρας. Η απόφαση είναι μία, η εφαρμογή γίνεται σε πολλά σημεία.

Εσύ δεν συναλλάσσεσαι με την κεντρική τράπεζα. Συναλλάσσεσαι με την εμπορική σου τράπεζα, και η αλλαγή φτάνει σε εσένα έμμεσα, μέσω του κόστους δανεισμού της.

Είναι ανεξάρτητη η ΕΚΤ από τις κυβερνήσεις;

Ναι, και είναι σχεδιασμένο έτσι. Η ΕΚΤ αναφέρει τα εξής:

• Η ανεξαρτησία προβλέπεται στη Συνθήκη της ΕΕ και στο Καταστατικό.
• Έχει δικό της προϋπολογισμό, χωριστό από της ΕΕ.
• Τα μέλη των οργάνων έχουν μακρές θητείες.
• Ο στόχος της, η σταθερότητα των τιμών, επιδιώκεται χωρίς πολιτική καθοδήγηση.
• Το Ευρωσύστημα δεν επιτρέπεται να χορηγεί δάνεια σε όργανα της ΕΕ ή σε φορείς του δημόσιου τομέα των κρατών μελών.

Ο λόγος είναι απλός. Μια κυβέρνηση μπορεί να θέλει φθηνό χρήμα πριν από εκλογές. Μια κεντρική τράπεζα που δεν εξαρτάται από αυτήν μπορεί να κρίνει με βάση τη σταθερότητα των τιμών και όχι τον πολιτικό κύκλο.

Τι δεν μπορεί να κάνει μια κεντρική τράπεζα;

Δεν μπορεί να λύσει κάθε οικονομικό πρόβλημα. Έχει συγκεκριμένο στόχο και συγκεκριμένα εργαλεία. Από όσα αναφέρονται παραπάνω:

• δεν δανείζει κυβερνήσεις ή φορείς του δημόσιου τομέα,
• δεν παίρνει εντολές από την πολιτική εξουσία,
• δεν καθορίζει τις τιμές στο σούπερ μάρκετ. Επηρεάζει το κόστος του χρήματος, και αυτό φτάνει στις τιμές έμμεσα.

Επίσης δεν μπορεί να εγγυηθεί πού θα πάνε οι αγορές. Αυτό ισχύει για όλους.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Ξεχώρισε τα ονόματα. Όταν διαβάζεις «ΕΚΤ», «Ευρωσύστημα» ή «κεντρική τράπεζα», ρώτα ποιο όργανο εννοείται και ποιος αποφασίζει πραγματικά.
• Μην ψάχνεις εθνικό βασικό επιτόκιο. Οι βασικές αποφάσεις είναι κοινές για την ευρωζώνη. Οι διαφορές στα δάνεια και τις καταθέσεις προέρχονται από τις τράπεζες και την αγορά.
• Κοίτα τον στόχο. Η ΕΚΤ έχει ως πρωταρχικό στόχο τη σταθερότητα των τιμών, και με βάση αυτόν εξηγεί τις αποφάσεις της.
• Κράτα ένα σταθερό σχήμα για τις ειδήσεις. Δες πρώτα ποιο όργανο αποφάσισε, μετά τι αποφάσισε, και τέλος πώς φτάνει στα δάνεια και τις καταθέσεις σου. Σε αυτή τη σειρά κινείται και το site μας, όπως εξηγούμε στο τι θα βρεις εδώ.